Voldoet uw GACS niet en zijn afspraken niet nagekomen? Zo verloopt handhaving: last onder dwangsom, begunstigingstermijn, bedragen en escalatie.
Handhaving is de laatste stap in het toezicht op de GACS-verplichting. Het bevoegd gezag treedt op als een hercontrole laat zien dat afspraken niet zijn nagekomen en het GACS nog steeds niet voldoet. Dit artikel beschrijft hoe dat verloopt, op basis van stap 5 van de IPLO-handreiking.
Wanneer is er sprake van een overtreding?
Er is een overtreding wanneer:
- het gebouw geen GACS heeft, of het GACS niet voldoet aan de eisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl);
- afgesproken herstelmaatregelen niet of onvoldoende binnen de gestelde termijn zijn uitgevoerd;
- een plan van aanpak niet is gevolgd.
Wettelijke basis
- Artikel 3.145 Bbl bepaalt welke gebouwen een GACS moeten hebben.
- Artikel 3.146 Bbl bepaalt aan welke eisen een GACS moet voldoen.
- Artikel 5:32 Awb regelt de dwangsom en de begunstigingstermijn.
- Artikel 5:32a Awb regelt wat de dwangsombeschikking moet vermelden.
Handhaving gebeurt voornamelijk met bestuursrechtelijke middelen, volgens de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO). Die verving in het najaar van 2022 de LHS uit 2014 en sluit aan bij de Omgevingswet, die sinds 1 januari 2024 geldt.
Het handhavingsproces
- Last onder dwangsom. Wordt de overtreding niet hersteld binnen de waarschuwingstermijn, dan legt het bevoegd gezag een last onder dwangsom op. U moet de overtreding beëindigen, ongedaan maken of voorkomen binnen een begunstigingstermijn.
- Controle na de begunstigingstermijn. Is de overtreding beëindigd, dan stopt het proces en is aan de GACS-verplichting voldaan. Zo niet, dan int het bevoegd gezag de dwangsom.
- Invordering en nieuwe controle. Na invordering volgt een nieuwe begunstigingstermijn en een nieuwe controle. Is de overtreding dan beëindigd, dan stopt het proces. Duurt ze voort, dan volgt escalatie.
- Escalatie. Bij aanhoudende overtredingen kan het bevoegd gezag een hogere dwangsom opleggen, direct ingrijpen met bestuursdwang of andere interventies inzetten.
Hoe hoog is de dwangsom?
Het bevoegd gezag heeft beleidsvrijheid bij het bepalen van het bedrag. Het bedrag moet evenredig zijn aan de ernst van de overtreding en het besluit moet de keuze toelichten. De dwangsom moet hoog genoeg zijn om gedrag te veranderen, maar mag niet werken als straf. Een dwangsom kan maximaal 5 tot 10 keer worden verbeurd, en de handhaver moet vóór elke invordering de overtreding opnieuw vaststellen.
De Leidraad handhavingsacties en begunstigingstermijnen geeft voorbeelden voor GACS, gekoppeld aan de omvang van de investering die nodig is om aan de verplichting te voldoen. De Leidraad is niet uitputtend, dus de werkelijke bedragen kunnen afwijken.
| Investering | LHSO-categorie | Sanctie | Bedrag per overtreding | Aantal keer | Begunstigingstermijn |
|---|---|---|---|---|---|
| Klein: totale kosten onder € 10.000 | 3, "van belang" | Dwangsom per 4 weken, daarna verdubbeling | € 2.000 | 3 | 8 weken |
| Middel: € 10.000 tot € 50.000 | 3, "van belang" | Dwangsom per 4 weken, daarna verdubbeling | € 5.000 | 3 | 12 weken |
| Groot: boven € 50.000 | 4, "aanzienlijk" | Dwangsom per 4 weken, daarna verdubbeling | € 8.000 | 3 | 16 weken |
Dat de begunstigingstermijn meegroeit met de investering laat zien dat het bevoegd gezag rekening houdt met wat er realistisch nodig is om te herstellen.
Hoe voorkomt u handhaving?
De route naar een dwangsom loopt via een controle, afspraken en een hercontrole. Op elk moment in dat traject kunt u bijsturen:
- Zorg dat het systeem bij de eerste controle op orde is. Zie de zes vragen van de toezichthouder.
- Bij tekortkomingen: stel een haalbaar plan van aanpak op en houd u eraan.
- Overleg vroegtijdig met de toezichthouder als een termijn onder druk staat.
- Bereid de hercontrole goed voor en bewaar bewijsstukken.
Terug naar het overzicht: Toezicht en handhaving GACS bestaande bouw.
Bronnen
- IPLO, Stap 5: handhaving GACS
- IPLO, Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO)
- IPLO, Leidraad handhavingsacties en begunstigingstermijnen
- Wetten.overheid.nl, Artikel 5:32 Awb
Informatief artikel, geen juridisch advies. Bij een daadwerkelijke last onder dwangsom: raadpleeg een jurist.
Wij voeren een quickscan uit op basis van de officiële RVO GACS-checklist. Binnen een week weet u waar u staat.
Vraag de quickscan aan